Kendi Kendine Yeterlilikten Dayanıklılığa: Körfez Ülkelerinde Gıda Güvencesi Nasıl Dönüşüyor?
Körfez ülkelerinde gıda güvencesi yeni bir döneme giriyor.
Bölgede bu konudaki tartışmalar, uzun yıllar yerli üretimi artırmaya ve gıda ithalatına bağımlılığı azaltmaya odaklandı. Bu hedefler önemini korusa da bugün Orta Doğu’nun karşı karşıya olduğu sorunlar çok daha karmaşık.
İklimin getirdiği kısıtlar, ithalattaki dalgalanmalar ve uluslararası ticaret güzergâhlarında yaşanan aksaklıklar, gıda sistemleri üzerinde aynı anda baskı oluşturuyor. Bu nedenle bölgedeki stratejiler, gıda güvencesini yalnızca mümkün olduğunca fazla ürünü yerel olarak üretmekle eş tutan anlayıştan giderek uzaklaşıyor.
Bunun yerine dayanıklılık öne çıkıyor: aksaklıklarla başa çıkabilen, tedarik kaynaklarını çeşitlendiren; teknolojiyi, altyapıyı ve yerli üretimi daha stratejik biçimde kullanan gıda sistemleri oluşturmak.
İthalata bağımlılık stratejik önemini koruyor
Körfez ülkelerinin uluslararası gıda piyasalarına ne ölçüde bağlı olduğu, dayanıklılığın neden bu kadar önemli bir öncelik hâline geldiğini ortaya koyuyor.
Bölge, yılda yaklaşık 30 milyon ton gıda ithal ediyor. Tahıllar, ithalatın %61’ini oluştururken bölgenin tahılda kendi kendine yeterlilik oranı yalnızca %7,4 düzeyinde.
İthalata bağımlılık, tek başına bir zayıflık değil. Uluslararası ticaret, ülkelerin kendi topraklarında yetiştirmesi zor, maliyetli ya da çevresel açıdan sürdürülebilir olmayan ürünlere erişmesini sağlıyor.
Asıl kırılganlık, tedarikin az sayıda kaynağa dayanması veya gıdanın bölgeye ulaştığı güzergâhlarda aksaklık yaşanması durumunda ortaya çıkıyor.
Hürmüz Boğazı, Süveyş Kanalı ve Babülmendep Boğazı gibi stratejik geçiş noktaları, gıda güvencesi ile lojistik arasındaki yakın ilişkiyi ortaya koyuyor. Tarıma elverişli arazilerin sınırlı olması ve stratejik stok ihtiyacı da Körfez ülkelerinin dikkate alması gereken önemli unsurlar arasında yer alıyor.
Dolayısıyla artık sorulması gereken soru, yalnızca ithalatın nasıl azaltılacağı değil; ithalata dayalı bir gıda sisteminin nasıl daha güvenli hâle getirileceği.
Bunun için tedarikçileri çeşitlendirmek, uluslararası gıda tedarik ortaklıkları geliştirmek, stratejik stokları korumak ve piyasalarda aksaklık yaşandığında gıda akışının sürmesini sağlayacak altyapıyı güçlendirmek gerekiyor.
Ulusal üretim hedeflerinden dayanıklı gıda sistemlerine
Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman’ın ulusal gıda güvencesi stratejileri, hükümetlerin yerli üretime yönelik yatırımları daha kapsamlı dayanıklılık adımlarıyla nasıl birleştirdiğini gösteriyor.
Suudi Arabistan’ın Vision 2030 hedefleri kapsamında, 9,8 milyar dolarlık yatırım harekete geçirilirken 2030’a kadar gıda işleme faaliyetlerinde %85 yerlileşme hedefleniyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin 2051 Gıda Güvencesi Stratejisi’nde ise yerli üretim için %50 hedefi yer alıyor. Ülkenin tarım ve gıda sektörünün gayrisafi yurt içi hasılaya katkısı, 2023-2024 döneminde yaklaşık 15-16 milyar BAE dirhemi düzeyinde. Kontrollü ortamda tarım ve gıda işleme alanlarındaki büyüme de bu katkıyı destekliyor.
Umman’ın Vizyon 2040 çerçevesinde ise yerli üretimde %30 artış ve gıda güvencesine yapılan 1,9 milyar Umman riyali tutarındaki yatırım öne çıkıyor.
Bu veriler önemli bir ayrımı ortaya koyuyor.
Yerli üretim, Körfez ülkelerinin gıda güvencesi politikalarının temel unsurlarından biri olmaya devam ediyor. Ancak artık ticaret, yatırım, teknoloji, lojistik ve kaynak verimliliğini de kapsayan daha geniş bir sistemin parçası olarak ele alınıyor.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin üç temel üzerine kurulu yaklaşımı
Birleşik Arap Emirlikleri’nin gıda güvencesi yaklaşımı, birbiriyle bağlantılı üç temel üzerine kurulu: ticaret ve lojistik, teknoloji ve yerli üretim.
Ticaret tarafında tedarik kaynaklarının çeşitlendirilmesi, uluslararası gıda ortaklıkları ve stratejik stoklar öne çıkıyor.
Teknoloji ise dikey tarım, yapay zekâ destekli gıda yönetimi ve suyu verimli kullanan tarım uygulamalarıyla bu yapıyı destekliyor.
Yerli üretimde de kanatlı hayvancılığın geliştirilmesi, süt ve süt ürünlerinde kendi kendine yeterlilik ve su ürünleri yetiştiriciliğinin büyütülmesi gibi belirli alanlara odaklanılıyor.
Bu model, bölge genelinde yaşanan daha geniş bir dönüşümü yansıtıyor.
Gelişen yaklaşım, uluslararası ticaretin yerini yerli tarımla doldurmaya çalışmak yerine, her birinden stratejik açıdan en fazla fayda sağlayacağı alanda yararlanmayı esas alıyor.
İthalat, dünya genelindeki üretime erişim sağlıyor. Teknoloji, kaynak kullanımını azaltıp verimliliği artırabiliyor. Yerli üretim ise belirli ürün gruplarında tedariki güçlendirebiliyor.
Gıda güvencesi de bu unsurların ne kadar uyumlu ve etkili çalıştığına bağlı olarak şekilleniyor.
Tarım teknolojilerinde deneme aşamasından ticari uygulamaya
Teknoloji, Körfez’de tarımsal dönüşümün en görünür unsurlarından biri hâline geldi.
Dikey çiftlikler, hidroponik yetiştiricilik, sensörler, robotik, yapay zekâ ve otomatik yetiştirme sistemleri büyük ilgi görüyor. Ancak gelişimin bir sonraki aşamasında belirleyici olan, teknolojilerin ne kadar yeni olduğundan çok, geniş ölçekte ticari olarak uygulanabilir olup olmadıkları olabilir.
Bu noktada teknolojinin başarısı, işletme maliyetlerinin kontrol altında tutulmasına bağlı.
Bu nokta, özellikle kontrollü ortamda tarım için büyük önem taşıyor. Çünkü enerji ve su maliyetleri, teknik açıdan gelişmiş bir üretim modelinin ticari olarak sürdürülebilir olup olmayacağını belirleyebiliyor.
Bu nedenle sektördeki yaklaşım da değişmeye başlıyor.
Tamamen kapalı ortamda üretim yapan çiftlikler ve yüksek enerji maliyetine sahip modeller; akıllı seralar, arıtılmış atık su kullanımı ve ulusal tarım teknolojisi platformları gibi yaklaşımlarla karşılaştırılıyor. Akıllı seralar enerji kullanımını %30 - %50 azaltabilirken, arıtılmış atık su kullanımı su maliyetlerinde %60 - %70 tasarruf potansiyeli taşıyor.
Bu dönüşüm, Körfez ülkelerinde tarım teknolojilerinin bir sonraki dönemini, mevcut en gelişmiş teknolojiden çok, işletmelere ölçülebilir fayda sağlayan çözümlerin şekillendirebileceğine işaret ediyor.
Yatırımlar hangi alanlara yönelebilir?
Bölgedeki tarım sektörü olgunlaştıkça bazı alanlar, gelecekteki yatırımlar için potansiyel öncelikler olarak öne çıkıyor.
Kontrollü ortamda tarım, hassas tarım, hidroponik ve aeroponik yetiştiricilik ile alternatif proteinler, yakından izlenmesi gereken alanlar arasında yer alıyor.
Kontrollü ortamda tarım, endüstriyel ölçekteki çiftlikleri ve yüksek katma değerli ürünleri kapsarken hassas tarımda robotik, sensörler ve otomasyon öne çıkıyor.
Hidroponik ve aeroponik yetiştiricilik, su tasarrufu potansiyeli ve hızla yaygınlaşmasıyla dikkat çekiyor. Alternatif proteinler ise gelecekte stratejik önem taşıyacak bir alan olarak değerlendiriliyor.
Ancak fırsatları değerlendirirken uygulamadaki riskleri de hesaba katmak gerekiyor.
Otomasyon için gereken yüksek ilk yatırım, teknik bakım ihtiyaçları, mevzuata ilişkin engeller ve helal uygunluğuna yönelik kabul koşulları; yeni teknolojilerin ne hızla yaygınlaşacağını etkileyebilecek unsurlar arasında yer alıyor.
Bu durum, yatırımcılar ve teknoloji sağlayıcıları açısından daha fazla koşulun birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.
Güçlü bir tarımsal yeniliği artık yalnızca teknik olarak neler yapabildiğine bakarak değerlendirmek yeterli değil. Ekonomik açıdan uygulanabilir olduğunu, bölgenin gıda sistemleriyle bütünleşebildiğini ve Körfez pazarlarının kendine özgü çevresel koşulları ile mevzuatına uyum sağlayabildiğini de göstermesi gerekiyor.
Dışa kapanmadan dayanıklılığı güçlendirmek
Körfez ülkelerinde gıda güvencesinin dönüşümü, özünde doğru dengeyi kurmakla ilgili.
Yerli tarım, özellikle teknolojinin çevresel kısıtları verimli biçimde aşabildiği alanlarda büyümeye devam edecek. Ancak yerli üretim tek başına, bölgenin iklimden, ticaretten veya jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan risklere açıklığını ortadan kaldıramaz.
Teknoloji de bütün sorunları kendi başına çözemez.
Gelişen model; çeşitlendirilmiş uluslararası tedariki, stratejik stokları, verimli lojistiği, belirli alanlara odaklanan yerli üretimi ve geniş ölçekte uygulanabilir tarım teknolojilerini bir araya getiriyor.
Bu, kendi kendine yeterliliği mümkün olan en yüksek düzeye çıkarmayı hedefleyen anlayıştan daha kapsamlı bir yaklaşım.
Küresel gıda sistemleri üzerindeki baskılar arttıkça tedarik zincirinin tamamında dayanıklılık oluşturabilmek, Orta Doğu’da gıda güvencesinin en önemli ölçütlerinden biri hâline gelebilir.
Bu dönüşüm; işletmeler, yatırımcılar ve tarım teknolojisi sağlayıcıları için de önemli bir fırsat sunuyor. Bölgeye daha fazla teknoloji getirmenin ötesinde, gıda sistemlerinin değişen koşullara daha kolay uyum sağlamasına, daha verimli işlemesine ve daha dayanıklı olmasına katkıda bulunan çözümler geliştirmek.
Growtech Middle East’te bu konuları birlikte ele alalım
Daha dayanıklı gıda sistemlerine geçiş; tarım, teknoloji, yatırım ve politika alanlarının yanı sıra gıda değer zincirinin tamamında iş birliği gerektiriyor.
Growtech Middle East, bölgenin tarım ve gıda güvencesinin geleceğini şekillendiren teknolojileri, stratejileri ve iş birliklerini değerlendirmek üzere tüm bu paydaşları bir araya getiriyor.
